Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk

Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkındaki ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava, esasa girilmeksizin usulden reddedilir.

Kapsama giren ve girmeyen uyuşmazlıklar

Kapsama, hem mutlak ticari davalar hem de nispi ticari davalar girer; belirleyici olan, talebin konusunun bir miktar paranın ödenmesi olmasıdır. Faturaya, cari hesaba, tedarik veya bayilik sözleşmesine dayanan alacak talepleri tipik örneklerdir.

Buna karşılık şu uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır:

• İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir talepleri
• İcra takibi ile itirazın kaldırılması istemleri
• Çekişmesiz yargı işleri
• Tahkim şartı bulunan uyuşmazlıklar
• Tespit istemleri gibi konusu para alacağı olmayan talepler

Süreç nasıl işler ve ne kadar sürer?

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.

Süreç sonunda düzenlenen son tutanak, tarafların anlaşıp anlaşmadığını gösterir. Anlaşma sağlanamaması hâlinde açılacak davada bu tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde de sunulmazsa dava, karşı tarafa tebliğ edilmeksizin usulden reddedilir.

Bu aşama neden hafife alınmamalı?

Uygulamada arabuluculuk görüşmeleri çoğu zaman "formalite" olarak görülür ve hazırlıksız girilir. Oysa bu aşama iki bakımdan belirleyicidir.

Birincisi, anlaşma sağlanması hâlinde düzenlenen anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alındığında ilam niteliğinde belge hâline gelir; yıllar sürebilecek bir yargılama süreci ortadan kalkar.

İkincisi, görüşmelerde ileri sürülen beyanlar, sonraki yargılamada delil olarak kullanılamasa da tarafların pozisyonunu ve müzakere alanını şekillendirir. Alacağın miktarı, faiz başlangıcı ve teminat konularında baştan yapılan bir kabul, sonraki aşamada geri alınması güç bir zemin yaratır.

Hazırlık neyi kapsamalı?

• Alacağın dayanağını gösteren sözleşme, fatura ve teslim belgelerinin derlenmesi
• Muacceliyet tarihinin ve işleyecek faiz türünün belirlenmesi
• Karşı tarafın olası savunmalarının (ayıp, takas, zamanaşımı) önceden değerlendirilmesi
• Anlaşma sağlanması hâlinde kabul edilebilecek asgari koşulların önceden saptanması

Bu hazırlık yapıldığında arabuluculuk, dava öncesi bir engel olmaktan çıkıp uyuşmazlığı hızla sonuçlandıran bir araca dönüşür.